Έχε Γειά, Διαστημάνθρωπε

Θυμόμαστε αχνά τα γεγονότα της πρώιμης παιδικής μας ηλικίας... τόσο αχνά που μοιάζουν να χάνονται μεταξύ πραγματικότητας και μύθου. Έτσι φάνταζε στα μάτια μου, βγαλμένος από κάποιο παραμύθι, ο αινιγματικός αυτός πρίγκιπας που πρωταγωνιστούσε σε μία από τις παλιότερες ταινίες που θυμάμαι· ένα έργο καταχωνιασμένο στο χρονοντούλαπο των παλιότερών μου αναμνήσεων. Το όνομα της ταινίας ήταν «Λαβύρινθος». Πρωταγωνιστές ήταν μια νεαρή κοπέλα σε αναζήτηση του χαμένου μικρότερου αδερφού της, ένα πλήθος ξωτικόμορφες μαριονέτες, κατασκευασμένες απ’ τον δημιουργό του “Muppet Show”, καθώς και αυτός ο πρίγκιπας με το παράξενο μαλλί και την όμορφη, ταξιδιάρικη φωνή. Δεν ήξερα το όνομά του, δεν είχα ιδέα ποιος μπορεί να ήταν. Γνώριζα μόνο πως αυτός ο παραμυθένιος, εξώκοσμος σχεδόν ρόλος, του ταίριαζε γάντι. Ήταν λες και ερμήνευε τον ίδιο τον εαυτό του.

Φάνταζε να έχει έρθει από κάποιο άλλο σύμπαν. Ένας επιβάτης του διαστήματος, ένας εξωγήινος που προσγειώθηκε στη γη, ανακαλύπτοντας τους παράξενους (και ενίοτε κωμικούς) τρόπους των γήινων. Και ο εξωγήινος αυτός πήρε ανθρώπινη μορφή· τόσο όσο χρειαζόταν για να θεωρούμε πως είναι ένας από μας, μα αφήνοντας πάντα ένα περιθώριο για αμφισβήτηση. Και χαμογελούσε με ανδρόγυνο χαμόγελο· και το μαλλί του φωσφόριζε μέσα στο σκοτάδι, ξεπετώντας αχτίδες κοσμικής ενέργειας.

Πολλά χρόνια μετά, ενήλικας πια, θα ανακάλυπτα πως αυτός ο μεταμφιεσμένος γήινος ήταν μουσικός. Και κουβαλούσε μια ολόκληρη ιστορία πίσω του, σημαδεύοντας την τέχνη και το image των καιρών του. Θα ανακάλυπτα πως ήταν ένας showman και τα φώτα έμοιαζαν να ξεπετάγονται από μέσα του σαν σπίθες στη φωτιά. Πάνω απ’ όλα όμως, θα ανακάλυπτα πως ήταν – και παρέμενε πάντα – ένας εξερευνητής της τέχνης. Ένας γνήσιος πρωτοπόρος, που ποτέ δεν δίσταζε να πειραματιστεί και να εξερευνήσει νέους μουσικούς κόσμους.

Αυτός ο ταξιδιώτης δεν είναι πια μαζί μας. Ο David Bowie απογειώθηκε για άλλους κόσμους.

Είμαι βέβαιος πως στις αποσκεύες του πήρε πολλά και όμορφα πράγματα. Θα βρεις εκεί την ταξιδιάρα ψυχεδέλεια του “Space Oddity”· θα εντοπίσεις τη γέννηση και την εδραίωση του Glam Rock, όπως παρουσιάστηκε στο “The Man Who Sold The World” και στο “Hunky Dory”· θα συναντηθείς πρόσωπο με πρόσωπο με την ιδιόμορφη μορφή του Ziggy Stardust, ενός πλάσματος που παρουσιαζόταν ως alter ego του δημιουργού του – μα όλοι γνωρίζουμε κατά βάθος πως συνιστούσε την πραγματική μορφή του.

Θα μεθοκοπήσεις για άλλη μια φορά, υπό τα λαμπρά φώτα της ράμπας, με τους ήχους του “Aladdin Sane”… Μα το ταξίδι σου επιφυλάσσει πολλούς ακόμα προορισμούς και άφθονες εκπλήξεις. Από την ανησυχητική δυστοπία του “Diamond Dogs” στην ανακουφιστική Soul του “Young Americans” γνωρίζεις πως ο καλλιτέχνης έχει αρχίσει να μεταμορφώνεται. Και μαζί με αυτόν μεταμορφώνεσαι και συ, ακολουθώντας τον πολυδαίδαλο λαβύρινθο της δημιουργικής του φαντασίας.

Η συνέχεια έμελλε να είναι περισσότερο πειραματική – λες και το σκάφος σου τόσο καιρό περιπλανιόταν σε τροχιά μέσα στο ηλιακό μας σύστημα, ενώ τώρα ήταν πια καιρός να φύγει από αυτό· να υπερβεί τα όρια του γνωστού κόσμου, να φτάσει εκεί που αστραποβολούν τ’ αστέρια – και ακόμα παραπέρα.

Ο δίσκος “Station to Station”, όπως λέει το όνομά του, υπήρξε ένας σταθμός – αναγκαίος για ανεφοδιασμό και εξοπλισμό με νέα, ανθεκτικότερα υλικά. Ξεκινούσε ένα ταξίδι εξερεύνησης και σαν άλλος θαλασσοπόρος της μουσικής, ο David Bowie κρατούσε το πηδάλιο του σκάφους. H τριλογία δίσκων “Low”, “Heroes” και “Lodger” σήμαναν τη συνεργασία του Bowie με έναν άλλο αστράνθρωπο – τον Brian Eno. Ο καρπός της συνεργασία του Ίνο με τον Μπάουι απέφερε καρπούς: η τριάδα αυτών των δίσκων, γνωστή και ως «Η Τριλογία του Βερολίνου», ανήκει στα ωραιότερα μουσικά πειράματα της εποχής. 

Ήταν εντυπωσιακό: o άνθρωπος που ταυτίστηκε όσο κανένας άλλος με το Glam κίνημα της δεκαετίας του 70, η μορφή που θα μπορούσε να αναπαράγει απλά εκείνο που τον είχε αναδείξει, είχε στραφεί σε άλλα μονοπάτια, επιθυμώντας να μην αφήσει ανεξερεύνητη καμια πτυχή της μουσικής. Γιατί ο Bowie υπήρξε ένας γνήσιος δημιουργός – και η τέχνη υπήρξε γι’ αυτόν ένα ατέρμονο πεδίο εξερεύνησης. Πέρα από εύκολες κατηγορίες, πέρα από στερεότυπα, πέρα από περιορισμούς και στεγανά.

Η δεκαετία του 80 προσέθεσε ακόμα περισσότερα στο μύθο του. Συμμετοχές σε φιλμ, συνεργασίες και πλήθος δίσκων που τον κατέστησαν γνωστό στο νεότερο κοινό της εποχής. Και ο ταξιδιώτης αυτός του πολυσύμπαντος συνέχιζε να περιπλανιέται δω και κει, να εξερευνά, να αποζητά νέους τρόπους έκφρασης – δεν επαναπαύτηκε ποτέ. Δίσκοι όπως ο πολύ πρόσφατος “The Next Day” το αποδεικνύουν. Όσο αφορά τον τελευταίο του δίσκο; Ονομάζεται “Blackstar” και κυκλοφόρησε μόλις πριν λίγες μέρες.

Δυο μέρες πριν το θάνατό του. Πριν την οριστική – και τελική – του απογείωση.

Πόσο πλουσιότερη έκανε τη μουσική μας ο ανήσυχος αυτός ταξιδιώτης του διαστήματος... Πόσο χάραξε την εποχή του η ιδιαίτερη φυσιογνωμία του. Πόσο θα μας λείψεις, Ντέιβιντ Μπάουι.

Είμαι βέβαιος πως, κάπου εκεί ψηλά, πέρα απ’ τους γνωστούς σε μας κόσμους, ο Bowie συνεχίζει τα ταξίδια του. Αποστολή εξετελέσθη, ίσως πει, γυρνώντας στον πλανήτη του. Και εκεί θα τον υποδεχτούν οι όμοιοί του, χορεύοντας και τραγουδώντας. Και εκείνος, χαρούμενος για όσα μας προσέφερε, θα σέρνει το χορό. «Παράξενοι αυτοί οι γήινοι», ίσως πει. «Μα πέρασα καλά μαζί τους».

Και στα βήματά του θα ξεπετάγεται αστρόσκονη. Σαν αυτή που βλέπουμε στα όνειρά μας.

Lou Reed - Transformer

Lou Reed – Transformer

Έτος – 1972

Είδος – Glam Rock, Art Rock

  

You hit me with a flower

You do it every hour

Ohh, baby you're so vicious

Νύχτα στη Νέα Υόρκη. Κακόφημα υγρά στενά, λουσμένα σε απαγορευμένες επιθυμίες, ποτισμένα στη λάμψη πολύχρωμων καμπαρέ. Εκεί γυροφέρνουν σαν ένοχες σκιές περαστικοί, στην αναζήτηση ξοδεμένων απολαύσεων. Το θερμό φως από τους οίκους ανοχής και τις φωτεινές επιγραφές μπλέκει με το γκρίζο των κτιρίων. Από κάπου πέρα, ένας σαξοφωνίστας υφαίνει νότες ποτισμένες στο αλκοόλ. Δυο τραβεστί φωσφορίζουν στο σκοτάδι, σε κοιτάζουν προκλητικά, χαμογελάνε χυδαία, απροκάλυπτα.

Τι λες λοιπόν. Είσαι διατεθειμένος να κάνεις μια βόλτα στην άγρια πλευρά της πόλης? Ή θα στρέψεις το βλέμμα πέρα με αηδία? Θα αφήσεις τα κακόφημα μέρα και θα γυρίσεις σπίτι σου, στο μικρό σου διαμέρισμα, το καταφύγιο σου, καταμεσής κτιρίων που κρύβουν το φεγγάρι. Εκεί θα ανάψεις με ανακούφιση το φως, θα αφήσεις την καμπαρντίνα σου, θα πιάσεις ένα ποτήρι και θα το γεμίσεις με ποτό. Στο πικάπ δίπλα ένας δίσκος αφήνει ταξιδιάρικους ήχους. Η διάθεση σου μεμιάς θα ελαφρύνει. Η σκέψη σου θα κατακλυστεί από μια παλιά αγάπη. Μια τέλεια μέρα που κάποτε μπόρεσες να ζήσεις.

Κάπως έτσι η νύχτα θα κυλήσει. Κι ενώ η πόλη πάλλεται, τρελαίνεται, χορεύει, εσύ αναπολείς.

Το «Transformer» υπήρξε ένας πραγματικά μοναδικός δίσκος για την δισκογραφία του Lou Reed. Βρισκόμαστε στο έτος 1972 και στην καρδιά του πολύχρωμου, λαμπρού και ατίθασου κινήματος της Glam Rock. Φανταχτερά ρούχα, έξαλλες πόζες, προβολείς και φώτα, σταριλίκι, θεατρινισμός, βαμμένα πρόσωπα αμφίβολης σεξουαλικής ταυτότητας, προκλητικοί στίχοι, κιθάρες που μπλέκουν με σαξόφωνα, ροκ μουσική που θυμίζει καμπαρέ, καμπ αισθητική…  Ένα είδος που απογειώθηκε τα χρόνια εκείνα και αγαπήθηκε ιδιαίτερα από τον νεαρόκοσμο της Βρετανίας, ο οποίος αναζητούσε κάτι περισσότερο έξαλλο και προκλητικό συγκριτικά με το hard rock/progressive/blues rock των καιρών.

Τι σχέση μπορεί να έχει όμως το λαοφιλές Glam και η αισθητική του με τον άνθρωπο που, μόλις λίγα χρόνια πριν, είχε παραδώσει με τους Velvet Underground ορισμένα από τα πιο αντισυμβατικά δείγματα μουσικής που είχαν γραφτεί ως τότε? Μουσική απογυμνωμένη από κάθε στοιχείο έξαρσης και πομπώδους αντίληψης, σαν εκείνη που χαρακτηρίζει το Glam Rock.

Λοιπόν παιδιά, ο κοινός συνδετικός κρίκος ονομαζόταν David Bowie. Ο Bowie είχε ήδη γνωρίσει την μουσική του Lou Reed από τις μέρες των Velvet Underground – ένας από τους λίγους που γνώρισαν την μουσική του τότε, καθώς για την πλειοψηφία του κόσμου οι Velvet Underground παρέμεναν άγνωστοι ως όνομα. Εν έτει 1972, ο Bowie βρισκόταν στο απόγειο της Glam περιόδου του, έχοντας λίγο καιρό πριν κυκλοφορήσει το θρυλικό «Ziggy Stardust» άλμπουμ του. Ερχόμενος λοιπόν σε επαφή με τον Reed, ανέλαβε ο ίδιος την παραγωγή του δίσκου του. 

Το αποτέλεσμα ήταν ο πιο πετυχημένος εμπορικά δίσκος του Reed, και εκείνος που τον καταξίωσε στις συνειδήσεις του κόσμου. Ήταν επίσης ένα άλμπουμ που απέπνεε αέρα Βρετανίας των καιρών - σε αντίθεση με τις νεοϋορκέζικες στιγμές του παρελθόντος.

Δεν είναι λίγες οι στιγμές που αισθάνεσαι πως ακούς, όχι κάποιον δίσκο του Lou Reed, μα του David Bowie. Το ξέφρενο σε σημεία πιάνο, ο χαρακτηριστικός ήχος του σαξοφώνου, οι ρυθμικές κιθάρες, τα μελωδικά ρεφραίν, οι εσωστρεφείς μπαλάντες, στοιχεία-σήματα κατατεθέν του Glam Rock, όλα δίνουν δυναμικό παρόν εδώ. To εξώφυλλο από μόνο του, με την ανδρόγυνη, βαμμένη εικόνα του Lou Reed, είναι ενδεικτικό. Όχι, αυτός δεν ήταν ο ίδιος Lou Reed που λίγα χρόνια πριν άνοιγε τις πόρτες του χάους, ξεχύνοντας ακατανόητους για τα δεδομένα των καιρών θορύβους, στο άλμπουμ «White Light/White Heat», παρέα με τους Velvet Underground…

Και αν το Glam Rock έθεσε στο επίκεντρο της εικόνας του την ανδρόγυνη φιγούρα και την ξέφρενη νυχτερινή ζωή, ο Lou Reed δεν περίμενε τα 70s για να μιλήσει για θέματα όπως η ζωή της πόλης, οι πόρνες, το σεξ, οι τραβεστί, τα ναρκωτικά, και όλα αυτά. Υπήρξαν σήμα κατατεθέν των στίχων του ήδη από το ξεκίνημα – ίσως να ήταν και ένας από τους λόγους για τον οποίο τον ξεχώρισε ο Bowie.

Η διαφορά είναι πως εδώ ο Reed μίλησε γι’ αυτά τα θέματα με έναν τρόπο πολύ περισσότερο εύληπτο και αποδεκτό από το μέσο αυτί, απαλλαγμένος από τις αντισυμβατικές διαθέσεις του παρελθόντος, επιθυμώντας πάνω απ’ όλα να μοιραστεί πραγματικά όμορφα τραγούδια. Το “Walk on the Wild Side” σημείωσε σαρωτική επιτυχία και παρέμεινε ως τέλους το δημοφιλέστερο τραγούδι του. Κι όμως, το κομμάτι αυτό που παιζόταν ασταμάτητα τα χρόνια εκείνα στο ραδιόφωνο, στιχουργικά αναφερόταν στον δρόμο που περιγράψαμε στην αρχή του κειμένου, με τις πόρνες και τους οίκους ανοχής. Το ταξιδιάρικο “Satellite of Love”, ένα κομμάτι του οποίου ο ρυθμός παραπέμπει στο doo-wop των 50s,  είναι μία ακόμα μεγάλη επιτυχία του δίσκου, και εδώ ο Reed μοιράζεται το μικρόφωνο με τον ίδιο τον Bowie.

Στο εναρκτήριο “Vicious” o Lou Reed άντλησε έμπνευση από τον πρώην μέντορα του, Andy Warhol – ήταν ο Warhol εκείνος που του είχε προτείνει να γράψει ένα τραγούδι που θα αναφέρεται σε «μοχθηρά χτυπήματα με ένα λουλούδι». Το αποτέλεσμα ήταν ένα από τα πιο straight rock κομμάτια του δίσκου, παρέα με το ξεσηκωτικό “Hangin’ Round”. Σε άλλα πάλι σημεία οι ρυθμοί γίνονται πιο χαλαροί, τα πνευστά αποκτούν τον πρώτο ρόλο, και το αποτέλεσμα είναι πανέμορφα τραγούδια σε jazz αποχρώσεις, όπως το τελευταίο “Goodnight Ladies”, ένα κομμάτι που δεν θα φάνταζε καθόλου παράταιρο σε κάποιον δίσκο του Miles Davis.

Aξίζει να σημειώσουμε πως αρκετά από τα κομμάτια του δίσκου είχαν γραφτεί (σε ελαφρώς παραλλαγμένες μορφές) ήδη από τα χρόνια των Velvet Underground.

Για το τέλος, άφησα το “Perfect Day”. Ό,τι και να να πω για την μοναδική αυτή μπαλάντα είναι λίγο. Μία από τις ομορφότερες στιγμές που μας χάρισε ο Lou Reed, ένα από τα ωραιότερα ερωτικά τραγούδια που έχουν γραφτεί ποτέ. Σύμφωνα βέβαια με μια θεωρία, ο Reed εδώ δεν αναφερόταν σε κάποια γυναίκα, αλλά στην ηρωίνη. Γι’ αυτόν τον λόγο το κομμάτι χρησιμοποιήθηκε χρόνια μετά στο soundtrack της πασίγνωστης ταινίας “Trainspotting”, με θέμα της τα ναρκωτικά.

Πιθανό όμως να αναφερόταν και στην μνηστή του, τον καιρό εκείνο, τη μέλλουσα γυναίκα του και στην δύναμη του έρωτα να μας κάνει να αισθανόμαστε ελεύθεροι…

You made me forget myself

I thought I was someone else,

Someone good

Εν τέλει, το “Transformer” συνιστά ένα απαραίτητο άλμπουμ για κάθε φίλο της μουσικής, και το πρώτο που θα πρότεινα από την δισκογραφία, είτε του Reed, είτε των Velvet Underground.

Γιατί να ακούσετε τον δίσκο: Γιατί περιλαμβάνει ορισμένες από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του Lou Reed.

Γιατί να μη τον ακούσετε: Δεν ξέρω… Θεωρώ πως ο δίσκος έχει στοιχεία που μπορεί να αρέσουν σε όλους, πέρα και έξω από γούστα. Μόνο κριτήριο είναι να αγαπάτε την καλή μουσική.

Ο δίσκος σε μια πρόταση: Take a walk on the wild side…

Top-Moments: Perfect Day, Hangin’ Round, Walk on the Wild Side, Satellite of Love, New York Telephone Conversation, Goodnight Ladies

Songs: http://www.youtube.com/watch?v=1e9npuzxPQQ

http://www.youtube.com/watch?v=m4ULAtm5PpY

David Bowie - Iggy Pop - Lou Reed

~